"Dài-uăng" sê siŏh piĕng Bàng-uâ-cê ùng-ciŏng, buóh ché̤ṳ Háng-cê bēng-buōng "臺灣", dók cŭ-uái.

Dài-uăng (Guăng-ṳ̀ cī bĭh ĭng-bìng ùng-giông 臺灣, hĕ̤k-chiā tĕ̤k Dài-uàng; Mìng-nàng-uâ: Tâi-oân) sê Tái-bìng-iòng gà̤-dēng gì 1 bĭh dō̤-sê̤ṳ, găk Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók Hók-gióng Sēng dĕ̤ng-buô, sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók ciō-iéu gì guāng-hăk kṳ̆-mĭk. „Dài-uăng“ buōng-lài găi-dŏng tĕ̤k có̤ „Dài-uàng“, Háng-cê siā có̤ „臺員“.

Dài-uăng dê-dù

Gô-dā̤ Să̤-huŏng iâ giéu Dài-uăng có̤ „Formasa“ (téng Buò-dò̤-ngà-ngṳ̄ „Ilha Formosa" lì gì, é-sé̤ṳ sê "mī-lâ̤ gì dō̤-sê̤ṳ“).

Lĭk-sṳ̄

Siŭ-gāi
 
1896 nièng gì Dài-uăng dê-dù, ô siŏh-piĕ dê-miàng sāi Băh-uâ-cê.

Gū-cā-cā, cêu ô gōng Nàng-dō̤ ngṳ̄-hiê gì nguòng-sṳ̄ gṳ̆-mìng dêu lŏ̤h Dài-uăng. Ék-dĭk gáu 15 sié-gī, dŭ mò̤ sêu Háng-cŭk ùng-huá gì īng-hiōng.

1624 - 1662 nièng, Dài-uăng ké̤ṳk Hò̤-làng tūng-dê. Hò̤-làng céng-hū diêu Hók-gióng ièng-hāi gṳ̆-mìng buăng gáu Dài-uăng kŭi-huák.

1662 nièng 2 nguŏk 1 hô̤, Dâng Sìng-gŭng (鄭成功) gŭng-dôi páh iàng Hò̤-làng gŭng-dôi, ciéng-liāng Dài-uăng, gióng-lĭk Dŭng-nìng-guók.

1863 nièng, Chĭng-dièu ciŏng-gŭng Siĕ Lòng (施琅) páh iàng Dŭng-nìng-guók, iù-sê, Dài-uăng siàng-ùi Chĭng-dièu gì liāng-tū.

1895 nièng Gák-ngū Ciéng-cĕng (甲午戰爭), Dài-uăng gák ké̤ṳk Nĭk-buōng.

1945 nièng Nĭk-buōng sék-bâi, Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng kăi-sṳ̄ lī-dê. 1949 nièng, Guók-mìng-dōng diŏh nô̤i-ciéng sék-bâi, cāu kó̤ Dài-uăng. Iù-sê, Dài-uăng cêu dâi-biēu Dṳ̆ng-huà Mìng-guók, ék-dĭk gáu gĭng-dáng.

Ìng-kēu

Siŭ-gāi

Gŏng-gé̤ṳ 2005 nièng gì gū-liông, Dài-uăng ô 2,290 uâng nè̤ng, ô 98% sê Háng-cŭk. Diŏh Háng-cŭk dài-dŏng ô 86% sê cā-gĭ gì Háng-cŭk iè-mìng, bău-guăng gōng Mìng-nàng-uâHolo-nè̤ng gâe̤ng gōng Káh-uâKáh-gă-nè̤ng, gì-tă gì Háng-cŭk dŭ sê 1949 nièng tié Guók-mìng-dōng cāu-huāng Dài-uăng gì dâi-lṳ̆k-nè̤ng.

Gó ô 2% (dâi-mō̤ buóh 50 uâng nè̤ng) gì ìng-kēu sê Dài-uăng gì nguòng-cê̤ṳ-mìng (原住民), pī-ṳ̀ Bàng-puŏ-cŭk (平埔族).

Ùng-huá

Siŭ-gāi

Dài-uăng gì ùng-huá ciō-iéu sê téng Dṳ̆ng-guók dâi-lṳ̆k diòng lì gì, iâ sêu diŏh Nĭk-buōng gâe̤ng Mī-guók ùng-huá gì īng-hiōng. 1990 nièng-dâi kī, Dài-uăng kăi-diēng buōng-tū-huá ông-dông, cêng sâ̤ Dài-uăng buōng-iòng ùng-huá (Holo, Káh-gă gâe̤ng nguòng-cê̤ṳ-mìng) dŭ kiū bô-hĭng.

 

Wikimedia Commons ô siŏng-guăng dáung-áng: Dài-uăng